Varis Belirtileri Nelerdir? Varis Nasıl Anlaşılır?

Varis belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde cilt üzerinde kabarık ve kıvrımlı damarlar görülmesine rağmen belirgin yakınma bulunmaz. Bazılarında ise görünür varis olmadan bacaklarda ağırlık, ağrı, yorgunluk veya şişlik hissedilebilir. Bu belirtiler tek başına varis tanısı koydurmaz; değerlendirmede öykü, muayene ve gerekli durumlarda renkli Doppler ultrasonografi birlikte kullanılır. [1, 2] [1,3]

Varis Belirtileri Nelerdir?

En sık bildirilen yakınmalar bacaklarda ağırlık, dolgunluk, sızlama, gün sonunda artan şişlik, kaşıntı ve bazen gece kramplarıdır. Dışarıdan bakıldığında kılcal damarlar, mavi-yeşil retiküler damarlar veya kabarık, kıvrımlı varisler görülebilir. Ancak yakınmaların şiddeti ile görünür damarların büyüklüğü her zaman paralel değildir. [1, 3] [1,3]

Bacaklarda ağrı, sızlama ve ağırlık hissi

Venöz kaynaklı rahatsızlık sıklıkla künt ağrı, dolgunluk, baskı veya bacakların ağırlaşması şeklinde tarif edilir. Uzun süre ayakta kalma ya da hareketsiz oturma sonrasında belirginleşebilir; yürümek, dinlenmek veya bacakları yükseltmek bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir. Her bacak ağrısı varise bağlı değildir.

Ayak bileğinde ve bacakta şişlik

Ödem genellikle ayak bileği ve alt bacakta fark edilir. Sabah daha hafif olup akşama doğru artabilir; çorap izinin belirginleşmesi veya ayakkabının sıkması dikkat çekebilir. Kalp, böbrek, ilaç kullanımı ve lenf sistemi hastalıkları da şişlik yapabildiği için nedenin değerlendirilmesi gerekir. [1]

Kaşıntı, yanma ve gece krampları

Alt bacak ve ayak bileği çevresinde kaşıntı, yanma veya sıcaklık hissi görülebilir. İlerleyen kronik venöz hastalıkta kuruluk, kızarıklık ve pullanma venöz egzama ile ilişkili olabilir. Gece krampları da bildirilen yakınmalardandır; ancak kas, sinir, ilaç ve sıvı-elektrolit dengesine ilişkin başka nedenler de araştırılmalıdır. [1]

Varis Başlangıcı Nasıl Anlaşılır?

Erken dönemde ilk fark edilen değişiklikler gün sonunda artan bacak ağırlığı, yorgunluk, hafif şişlik veya yeni belirginleşen yüzeyel damarlar olabilir. Şikâyetlerin uzun süre ayakta kalınca artması ve dinlenmeyle azalması venöz hastalığı düşündürebilir; ancak bu örüntü tanı için tek başına yeterli değildir. Görünür damar bulunmaması venöz reflüyü tamamen dışlamaz. [1, 2]

Varis Ağrısı Nasıl Olur?

Varisle ilişkili ağrı sıklıkla baldırda, alt bacakta veya görünür damarların çevresinde dolgunluk ve sızlama şeklindedir. Günün ilerleyen saatlerinde, sıcak havalarda ve uzun süre ayakta kalındığında artabilir. Ani başlayan, çok şiddetli, tek taraflı ağrı veya hızla gelişen şişlik ise sıradan varis yakınması olarak değerlendirilmemelidir.

Variste Görünür Damar Değişiklikleri

Kırmızı veya mor ince çizgiler telanjiektazi (kılcal damar), cilt altında mavi-yeşil ağsı damarlar retiküler ven, kabarık ve kıvrımlı genişlemiş yüzeyel damarlar ise varis olarak tanımlanır. Kılcal veya retiküler damarların bulunması tek başına ciddi venöz yetmezlik olduğu anlamına gelmez. Görünür bulgular, belirtiler ve gerektiğinde Doppler bulguları birlikte değerlendirilir. [1] [1,4]

İleri Evre Kronik Venöz Hastalık Belirtileri

Kronik venöz hastalık ilerlediğinde özellikle ayak bileği çevresinde kahverengi renk değişikliği, venöz egzama, ciltte ve cilt altı dokuda sertleşme, iyileşmesi geciken yaralar görülebilir. Bunlar her varis hastasında gelişmez; ancak ortaya çıktıklarında yalnızca estetik bir sorun olarak değerlendirilmemelidir. [1] [1,2]

Ciltte renk değişikliği ve egzama

Ayak bileği çevresinde kahverengileşme, kızarıklık, pullanma ve kaşıntı kronik venöz hastalığın cilt bulguları arasında yer alabilir. Başka dermatolojik nedenlerle karışabileceğinden muayene önemlidir.

Ciltte sertleşme ve venöz ülser

Uzun süreli venöz basınç artışı bazı hastalarda cilt ve cilt altı dokuda sertleşmeye yol açabilir. Özellikle ayak bileği çevresinde iyileşmeyen bir yara varsa venöz ülser dahil farklı nedenler açısından değerlendirme yapılmalıdır. [1,2]

Hangi Belirtilerde Acil Değerlendirme Gerekir?

Tek bacakta aniden gelişen şişlik ve ağrı, özellikle kızarıklık veya ısı artışıyla birlikteyse derin ven trombozu gibi önemli bir durumu düşündürebilir; gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir. Şişliğe nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyorsa acil yardım istenmelidir. [1, 2] [2,5]

Varis kanaması

Varisli bir damardan kanama olursa mümkünse uzanarak bacağı yükseltmek ve kanayan noktaya temiz bir bezle doğrudan, sürekli bası uygulamak gerekir. Kanama yoğun veya kontrol edilemiyorsa acil yardım alınmalıdır. Kanama durmuş olsa bile tekrar kanama riski nedeniyle damar cerrahisi değerlendirmesi önemlidir. [2]

Varis Belirtileri Ne Zaman Artar?

Uzun süre ayakta durmak, hareketsiz oturmak ve sıcak hava bazı kişilerde ağırlık, ağrı ve şişliği artırabilir. Şikâyetlerin günün ilerleyen saatlerinde belirginleşmesi sık tarif edilir. Gebelikte de venöz yakınmalar değişebilir; ancak gebelikte ortaya çıkan bacak şişliği otomatik olarak varise bağlanmamalıdır. Adet dönemindeki yakınmalar da venöz hastalığa özgü değildir.

Kadınlarda ve Erkeklerde Varis Belirtileri Farklı mı?

Temel belirtiler kadınlarda ve erkeklerde benzerdir. Her iki grupta da ağrı, ağırlık, şişlik, kaşıntı ve görünür damarlar bulunabilir. Gebelik ve hormonal değişiklikler bazı kadınlarda yakınmaları etkileyebilir. Bununla birlikte yalnızca cinsiyete bakılarak venöz hastalığın varlığı veya şiddeti belirlenemez.

Varis Belirtileri Nasıl Değerlendirilir?

Önce yakınmaların süresi, gün içindeki değişimi, ayakta kalma ve dinlenmeyle ilişkisi, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır. Muayenede görünür damarlar, ödem, cilt değişiklikleri ve varsa yaralar değerlendirilir. Klinik gereklilik olduğunda renkli Doppler ultrasonografi ile yüzeyel ve derin toplardamarların yapısı, kan akımı ve venöz reflü incelenir. Doppler bulguları, hastanın yakınmalarıyla birlikte yorumlanmalıdır. [1, 2] [1,5]

Varis belirtilerinin değerlendirilmesinin ardından, tedavi gerektiren hastalarda uygulanabilecek yöntemler hakkında ayrıntılı bilgi almak için varis tedavisi yazımızı inceleyebilirsiniz.

Varis Belirtileri Hakkında Sık Sorulan Sorular

Varis her zaman gözle görülür mü?

Varis, genellikle görünür veya elle hissedilebilir genişlemiş yüzeyel damardır. Ancak venöz yetmezlik ya da reflü, belirgin kabarık varis olmadan da bulunabilir. [1,3]

Varis olmadan venöz yetmezlik olabilir mi?

Evet. Venöz reflü ile görünür varis aynı şey değildir; değerlendirme klinik bulgulara göre yapılır.

Varis gece ağrı veya kramp yapar mı?

Bazı hastalarda gece ağrısı veya kramp olabilir; ancak bunlar varise özgü belirtiler değildir.

Varis uyuşma veya karıncalanma yapar mı?

Bu yakınmalar varise özgü değildir. Belirgin uyuşma veya karıncalanmada nörolojik ve diğer nedenler de düşünülmelidir.

Varis tek bacakta olabilir mi?

Evet. Ancak tek taraflı ve aniden başlayan şişlik veya ağrı, derin ven trombozu açısından gecikmeden değerlendirilmelidir.

Varis belirtileri kendiliğinden geçer mi?

Yakınmalar zaman zaman hafifleyebilir. Bu durum altta yatan venöz sorunun tamamen ortadan kalktığını göstermez.

Varis belirtileri sıcak havada artar mı?

Bazı kişilerde sıcak hava bacaklarda dolgunluk, ağırlık ve şişliği artırabilir; bu durum tek başına hastalığın ilerlediğini göstermez.

Bilimsel Kaynaklar

1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. Editor’s Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022;63(2):184–267. doi:10.1016/j.ejvs.2021.12.024. https://doi.org/10.1016/j.ejvs.2021.12.024

2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. Clinical guideline CG168. London: NICE; 2013. https://www.nice.org.uk/guidance/cg168

3. Bradbury A, Evans C, Allan P, Lee A, Ruckley CV, Fowkes FGR. What are the symptoms of varicose veins? Edinburgh vein study cross sectional population survey. BMJ. 1999;318(7180):353–356. doi:10.1136/bmj.318.7180.353. https://doi.org/10.1136/bmj.318.7180.353

4. Evans CJ, Fowkes FGR, Ruckley CV, Lee AJ. Prevalence of varicose veins and chronic venous insufficiency in men and women in the general population: Edinburgh Vein Study. J Epidemiol Community Health. 1999;53(3):149–153. doi:10.1136/jech.53.3.149. https://doi.org/10.1136/jech.53.3.149

5. Gloviczki P, Comerota AJ, Dalsing MC, et al. The care of patients with varicose veins and associated chronic venous diseases: clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery and the American Venous Forum. J Vasc Surg. 2011;53(5 Suppl):2S–48S. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Gloviczki+2011+varicose+veins+guidelines