Varis Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Varis tedavi edilmezse her hastada mutlaka kötüleşme görülmez. Bazı kişilerde yıllarca fazla değişiklik olmayabilir. Bazılarında ise hastalık ilerleyerek günlük yaşamı etkileyen şikâyetlere neden olabilir.

Bu durum; damar kapakçıklarının ne kadar bozulduğuna, hastalığın başlangıçtaki ağırlığına, kişinin hareket düzeyine ve diğer risk faktörlerine bağlıdır.
Bu nedenle varis belirtilerini erken fark etmek ve uygun zamanda değerlendirme yaptırmak önemlidir.

Her Varis Tedavi Edilmek Zorunda mı?

Hayır. Her görünür varis mutlaka girişimsel tedavi gerektirmez. Şikâyetlerin düzeyi, muayene bulguları, cilt değişiklikleri, kişinin tercihleri ve gerektiğinde Doppler ultrasonografi sonuçları birlikte değerlendirilir.

Belirgin şikâyeti olmayan bazı kişiler izlenebilir; ağrı, ödem, kanama, yüzeysel ven trombozu veya cilt değişiklikleri bulunan hastalarda ise daha ayrıntılı değerlendirme gerekir. [1]

Varis Tedavi Edilmezse Hastalık İlerler mi?

Varis, yüzeysel toplardamarların genişleyip kıvrımlı hâle gelmesidir. Venöz reflü, kanın kapakçıkların yetersizliği nedeniyle geriye kaçmasıdır. Kronik venöz hastalık bu bulguların ve ilişkili klinik belirtilerin daha geniş bir yelpazesini kapsar. Bu kavramlar birbiriyle ilişkili olmakla birlikte aynı anlama gelmez.

Bazı kişilerde hastalık yıllarca belirgin değişiklik göstermezken bazılarında şişlik, cilt değişiklikleri veya ülser gibi ileri bulgular gelişebilir. Görünen damarların büyüklüğü, hastalığın ciddiyetini tek başına belirlemez. [1,2]

Tedavi Edilmeyen Varislerin Olası 6 Sonucu

Bacaklarda ağrı, ağırlık ve yorgunluk artar

Varisli kişiler özellikle uzun süre ayakta kaldıklarında bacaklarında dolgunluk, ağırlık ve yorgunluk hissedebilir. Günün ilerleyen saatlerinde bu şikâyetler daha belirgin hâle gelebilir. Bazı hastalarda gece krampları, yanma ve huzursuzluk hissi de görülebilir. Bacakları yukarı kaldırmak ve yürüyüş yapmak şikâyetleri hafifletebilir. Ancak bu önlemler, bozulmuş damar kapakçıklarını tek başına düzeltmez. Ağrının her zaman varisten kaynaklanmadığını da unutmamak gerekir. Özellikle yeni başlayan veya giderek artan ağrının nedeninin araştırılması önemlidir.

Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik oluşur

Toplardamarlardaki basınç arttığında damar içindeki sıvının bir bölümü çevre dokulara geçebilir. Bunun sonucunda özellikle ayak bileklerinde ve bacakların alt kısmında şişlik meydana gelir. Bu şişlik çoğu zaman gün içinde artar, gece dinlenmeyle azalabilir. İlerleyen durumlarda şişlik daha uzun süre devam edebilir ve kişinin ayakkabı giymesini, yürümesini veya günlük işlerini yapmasını zorlaştırabilir. Uzun süre hareketsiz kalmak ve fazla kilo, şikâyetleri arttırır .

Ciltte kahverengi lekeler ve kaşıntı gelişir

Varisin ilerlemesiyle birlikte görülebilen önemli değişikliklerden biri, özellikle ayak bileğinin iç tarafındaki cildin renginin koyulaşmasıdır.  Damar içindeki basınç yükseldiğinde küçük damarlardan kan hücreleri çevre dokulara sızabilir. Bu hücrelerin parçalanmasıyla açığa çıkan demir içeren maddeler ciltte birikerek kahverengi renk değişikliğine neden olur.
Zamanla şu belirtiler ortaya çıkabilir:
Ayak bileği çevresinde kahverengi lekeler
Ciltte kaşıntı ve kuruluk
Kızarıklık ve pullanma
Ciltte sertleşme ve kalınlaşma
Ayak bileği çevresinde ince, belirgin damarların artması.
Bu değişiklikler, bacaklardaki toplardamar dolaşımının ciddi biçimde etkilendiğini gösterebilir.
 Ciltte renk değişikliği başladıysa yalnızca krem kullanarak sorunun tamamen çözüleceğini düşünmek doğru değildir. Altta yatan damar problemi de değerlendirilmelidir.

Bu tür cilt değişiklikleri özellikle kronik venöz hastalığın daha ileri bulguları olabilir; her varis hastasında gelişmez. [1,3,4]

Varis damarlarında iltihap ve pıhtı gelişebilir

Varisli damarların içinde kan akımının yavaşlaması ve damar duvarındaki değişiklikler, yüzeysel toplardamarda pıhtı oluşması riskini artırabilir.
Bu duruma yüzeysel tromboflebit veya yüzeysel ven trombozu denir.
Belirtileri şunlardır:
Damar boyunca ağrı ve hassasiyet
Ciltte kızarıklık
Damarın sert bir kordon gibi hissedilmesi
Bölgesel sıcaklık artışı
Bu durum her zaman basit bir varis şikâyeti olarak değerlendirilmemelidir. Pıhtının yaygınlığı ve derin damarlara yakınlığı önemlidir. Bazı hastalarda derin toplardamar pıhtısıyla birlikte bulunabilir. Ani bacak şişliği veya nefes darlığı gelişirse acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Yeni başlayan, damar boyunca ağrılı ve sert bir şişlik olduğunda pıhtının yerleşimini ve yaygınlığını değerlendirmek için tıbbi muayene gerekir. [1]

Varis damarları kendiliğinden kanayabilir

Cilde yakın varis damarlarında görülebilen komplikasyonlardan biri kanamadır. Özellikle ayak bileği ve ayak çevresinde, cilde yakın bulunan ince damarlar daha kolay yaralanabilir. Damarın üzerindeki cilt incelmişse küçük bir çarpma, tırnakla çizilme veya küçük bir travma kanamayı başlatabilir.

Bazı durumlarda belirgin bir yaralanma olmadan da kanama görülebilir. Varis kanaması bazen beklenenden fazla olabilir. Bu nedenle kanamanın kendiliğinden durmasını beklemek doğru değildir.
Varis kanaması olursa ne yapılmalı?

Öncelikle oturun veya uzanın ve bacağı mümkünse kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
Kanayan bölgeye temiz bir bez veya gazlı bezle doğrudan ve kesintisiz basınç uygulayın.

Kanama durmuyorsa, fazlaysa veya baş dönmesi gelişiyorsa acil sağlık profesyoneli yardımı çağırın.
Kanama durmuş olsa bile kısa sürede damar hastalıkları konusunda deneyimli bir kalp damar cerrahisi uzmanına başvurun.

Kanayan damarın yalnızca üzerine pansuman yapmak, altta yatan damar sorununu ortadan kaldırmaz. Tekrarlayan kanamaların önlenmesi için uygun değerlendirme ve tedavi gerekir.

Ayak bileğinde iyileşmeyen yaralar çıkabilir

Varisin ilerlemesiyle ortaya çıkabilecek en önemli sorunlardan biri venöz bacak ülseridir. Bu, toplardamar dolaşımındaki bozukluk nedeniyle özellikle ayak bileği çevresinde gelişen ve iyileşmesi zor olan açık yaradır. Toplardamarlardaki basınç uzun süre yüksek kaldığında cilt ve cilt altındaki dokular zarar görebilir.

Önce ciltte renk değişikliği, kaşıntı ve sertleşme görülür. Daha sonra küçük bir çarpma veya cildin zedelenmesiyle yara açılabilir. Bazı hastalarda yara belirgin bir yaralanma olmadan da ortaya çıkabilir

Venöz ülserin tipik özellikleri şunlardır:
Genellikle ayak bileğinin iç tarafında veya çevresinde görülmesi
Çevresindeki cildin kahverengi, sert veya kaşıntılı olması
Yaradan sıvı gelmesi
Yaranın haftalar boyunca kapanmaması
Bazen ağrı ve enfeksiyon gelişmesi
Bu yaralar hastanın hareket etmesini, uyumasını ve günlük yaşamını olumsuz etkileyebilir. İyileştikten sonra bile yeniden açılabilir.

Her bacak yarası varise bağlı değildir. Özellikle diyabeti, atardamar dolaşım bozukluğu veya başka hastalıkları olan kişilerde yaranın nedeni doğru belirlenmelidir. Tedavi, yalnızca yaranın kapatılmasını değil, altta yatan dolaşım sorununun da ele alınmasını gerektirir.

Venöz ülserler, her varis hastasının kaçınılmaz sonucu değildir; başka nedenlerle oluşan yaralardan ayırt edilmelidir. [1,3,4]

Varis Pıhtı Atmasına Neden Olur mu?

Varisli yüzeysel damarlarda yüzeysel ven trombozu gelişebilir. Bu durum derin ven trombozu (DVT) ile aynı değildir. Ancak yüzeysel tromboz bazı hastalarda derin damar sistemine uzanabilir veya DVT ile birlikte görülebilir; bu nedenle yeni başlayan ağrılı, kızarık, sert damar hattı değerlendirilmelidir.

Her varisin akciğere pıhtı atacağı söylenemez. Ani tek taraflı bacak şişliği DVT açısından acil değerlendirme gerektirir; ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma durumunda acil yardım istenmelidir. [1]

Varis Ne Kadar Sürede İlerler?

Varisin ilerleme süresi kişiden kişiye değişir; kesin bir takvim verilemez. Uzun dönem gözlemsel çalışmalar, hastalığın bazı kişilerde ilerlediğini, bazılarında ise daha stabil seyrettiğini göstermektedir. [2]

İlerlemenin değerlendirilmesinde başlangıçtaki hastalık ağırlığı, venöz reflü veya tıkanıklık bulguları, daha önce geçirilmiş venöz tromboz, yaş, kilo ve hareketlilik gibi etkenler dikkate alınabilir. Bu faktörler tek başına kişinin ne zaman komplikasyon yaşayacağını öngörmez. [1–4]

Varis Tedavisini Geciktirmek Tedaviyi Zorlaştırır mı?

Her hastada tedavinin mutlaka zorlaşacağı söylenemez. Bununla birlikte hastalık ilerleyip cilt değişiklikleri, kalıcı şişlik veya venöz ülser geliştiğinde tedavi süreci daha kapsamlı hâle gelebilir. Örneğin yalnızca belirgin damarların bulunduğu bir hastayla, ciltte sertleşme ve açık yara gelişmiş bir hastanın ihtiyaçları aynı değildir.

İkinci hastada yaranın bakımı, dolaşımın değerlendirilmesi ve cildin korunması da tedavinin bir parçası olur. Varis tedavisinin amacı yalnızca görünen damarları ortadan kaldırmak değildir. Hastanın şikâyetlerini azaltmak, hastalıklı damarlardaki kan geri kaçışını kontrol etmek ve mümkün olduğunda komplikasyonların önüne geçmek de önemlidir.

Tedavi seçeneklerinin hangi durumlarda düşünüldüğünü Varis Tedavisi rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.

Varis Tedavi Edilmeden Takip Edilebilir mi?

Evet. Özellikle hafif şikâyetli ve komplikasyon bulgusu olmayan kişilerde hekim değerlendirmesinden sonra izlem ve semptom kontrolü uygun olabilir. Ancak yeni gelişen şişlik, cilt değişikliği, kanama, yara veya damar boyunca ağrılı sertleşme varsa yeniden değerlendirme gerekir. Takip kararı, herkese aynı şekilde uygulanmaz. [1]

Şikâyetleri Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?

Varis gelişimini veya ilerlemesini tamamen önlemek her zaman mümkün değildir. Ancak bazı alışkanlıklar şikâyetlerin kontrol edilmesine ve bacak dolaşımının desteklenmesine yardımcı olabilir.
Düzenli yürüyüş yapın. Baldır kasları çalıştığında kanın kalbe doğru taşınmasına yardımcı olur.

Uzun süre aynı pozisyonda kalmayın. Masa başında çalışırken veya uzun süre ayakta dururken aralıklarla hareket edin.

Dinlenirken bacaklarınızı yükseltin. Bu, bazı hastalarda şişliği azaltabilir.
Fazla kilonuz varsa kilo kontrolüne önem verin. Fazla kilo bacaklardaki toplardamar sistemine ek yük bindirebilir. Cildinizi koruyun. Kuruluk ve kaşıntı varsa cilt bakımını ihmal etmeyin; kaşımaktan ve cildi yaralamaktan kaçının.

Varis çorabını doğru seçin. Uygun basınç düzeyi ve kullanım süresi için hekim önerisini dikkate alın. Özellikle atardamar dolaşım sorunu olan kişilerde kompresyon tedavisi öncesinde değerlendirme önemlidir.

Bu önlemler mevcut kapakçık hasarını ortadan kaldırmaz. Belirgin şikâyetler veya cilt değişiklikleri varsa yalnızca yaşam tarzı önlemleriyle yetinilmemelidir.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?

Varisli damarlarınız varsa aşağıdaki durumlarda tıbbi değerlendirme yaptırmanız önemlidir:
Bacak ağrısı veya şişlik giderek artıyorsa
Ayak bileğinde kahverengi lekeler oluşuyorsa
Ciltte kaşıntı, sertleşme veya egzama benzeri değişiklikler gelişiyorsa
Varisli damar sertleşmiş ve ağrılı hâle geldiyse.
Damar kanaması yaşandıysa
Ayak bileğinde yara açıldıysa veya yara iyileşmiyor.
Ani tek taraflı bacak şişliği, nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kontrol edilemeyen kanama varsa acil tıbbi yardım alınmalıdır.
Erken değerlendirme, her hastada mutlaka işlem yapılacağı anlamına gelmez. Amaç, hastalığın hangi aşamada olduğunu anlamak ve hastaya uygun yaklaşımı belirlemektir.

Şikâyetlerin ayrıntılı açıklaması için Varis Belirtileri sayfamıza bakabilirsiniz.

Muayene ve Doppler değerlendirmesinin nasıl yapıldığını Varis Muayenesi ve Tanısı yazımızda bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Varis tedavi edilmezse mutlaka ilerler mi?

Hayır. Bazı hastalarda uzun süre önemli bir değişiklik olmayabilir. Bazılarında ise damar genişlemesi, şişlik, cilt değişiklikleri veya venöz ülser gelişebilir. İlerleme riskini değerlendirmek için muayene ve gerektiğinde Doppler ultrasonografi yapılır.

Varis tedavi edilmezse bacakta yara çıkar mı?

Her varis hastasında yara oluşmaz. Ancak uzun süreli toplardamar basıncı yüksekliği ciltte hasara neden olabilir. İleri kronik venöz hastalıkta özellikle ayak bileği çevresinde iyileşmesi zor yaralar gelişebilir.

Varisli damar patlar mı?

Evet. Cilde yakın ve üzerindeki deri incelmiş varisli damarlar küçük darbelerle veya bazen kendiliğinden kanayabilir. Kanama başladığında bacağı yükseltmek ve kanayan noktaya doğrudan basınç uygulamak gerekir. Kanama durduğunda da hekim değerlendirmesi yapılmalıdır.

Varis pıhtı yapar mı?

Varisli damarlarda yüzeysel pıhtı gelişebilir. Bunun yanında bazı hastalarda derin toplardamar pıhtısı da görülebilir. Ani şişlik, ağrı ve kızarıklık gibi belirtiler değerlendirilmelidir.

Varis çorabı hastalığın ilerlemesini durdurur mu?

Varis çorabı şişlik ve ağrı gibi şikâyetleri azaltabilir. Ancak bozulmuş damar kapakçıklarını düzeltmez ve her hastada hastalığın ilerlemesini kesin olarak durdurduğu söylenemez. Kullanım kararı hastanın durumuna göre verilmelidir.

Varis tedavisi için yara çıkmasını beklemek gerekir mi?

Hayır. Yara oluşmasını beklemek doğru bir yaklaşım değildir. Şikâyetler, muayene bulguları ve Doppler sonuçları tedavi gereksinimini belirlemede kullanılır. Erken değerlendirme, uygun tedavi seçeneğinin zamanında belirlenmesine yardımcı olabilir.

Bilimsel Kaynaklar

1. De Maeseneer MG, Kakkos SK, Aherne T, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. European Journal of Vascular and Endovascular Surgery. 2022;63(2):184–267. DOI: 10.1016/j.ejvs.2021.12.024

2. Lee AJ, Robertson LA, Boghossian SM, et al. Progression of varicose veins and chronic venous insufficiency in the general population in the Edinburgh Vein Study. Journal of Vascular Surgery: Venous and Lymphatic Disorders. 2015;3(1):18–26. DOI: 10.1016/j.jvsv.2014.09.008

3. Abelyan G, Abrahamyan L, Yenokyan G. A case-control study of risk factors of chronic venous ulceration in patients with varicose veins. Phlebology. 2018;33(1):60–67. DOI: 10.1177/0268355516687677

4. Meulendijks AM, de Vries FMC, van Dooren AA, Schuurmans MJ, Neumann HAM. A systematic review on risk factors in developing a first-time Venous Leg Ulcer. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2019;33(7):1241–1248. DOI: 10.1111/jdv.15343